Ở bài viết trước, NSN đã chia sẻ vì sao công suất đỉnh (Pmax) sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định chi phí điện của nhà máy khi cơ chế giá điện hai thành phần được áp dụng. Tuy nhiên, điều khiến nhiều doanh nghiệp băn khoăn hơn cả là: điều gì khiến Pmax tăng cao, dù sản lượng điện tiêu thụ không thay đổi nhiều? 

Trên thực tế, qua quá trình khảo sát và tư vấn cho nhiều nhà máy công nghiệp, NSN nhận thấy Pmax thường không tăng do một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của nhiều yếu tố trong quá trình vận hành. Có những nguyên nhân rất dễ nhận biết, nhưng cũng có những "tổn thất vô hình" tồn tại trong hệ thống điện nhiều năm mà doanh nghiệp chưa từng để ý. Việc nhận diện đúng các yếu tố làm gia tăng Pmax chính là bước đầu tiên để doanh nghiệp chủ động kiểm soát chi phí điện trong thời gian tới.

1. Chất lượng điện chưa tốt làm gia tăng tổn thất và công suất đỉnh

Nhiều doanh nghiệp cho rằng nếu hệ thống điện vẫn vận hành bình thường thì chất lượng điện không phải là vấn đề đáng lo ngại. Tuy nhiên, dưới góc độ kỹ thuật, đây lại là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng Pmax. Các hiện tượng như sóng hài, sụt áp, dao động điện áp, mất cân bằng pha hoặc hệ số công suất (cosφ) thấp đều khiến thiết bị tiêu thụ nhiều công suất hơn để tạo ra cùng một sản lượng. Phần công suất này không tạo thêm giá trị cho sản xuất nhưng vẫn được hệ thống ghi nhận, làm tăng tổn thất điện và ảnh hưởng trực tiếp đến công suất đỉnh. 

2. Khởi động đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến Pmax tăng đột biến tại các nhà máy sản xuất. Trong quá trình vận hành, nhiều thiết bị như chiller, máy nén khí, bơm nước, lò điện hay các dây chuyền sản xuất thường có dòng khởi động lớn hơn nhiều lần so với dòng làm việc bình thường. Nếu nhiều thiết bị cùng được khởi động trong một khoảng thời gian ngắn, tổng công suất của nhà máy sẽ tăng vọt và tạo ra đỉnh phụ tải. 

Thực tế cho thấy, hiện tượng này thường xảy ra vào đầu ca sản xuất, sau giờ nghỉ trưa hoặc khi doanh nghiệp tăng tốc sản xuất để đáp ứng tiến độ giao hàng. Chỉ một thời điểm vận hành thiếu kiểm soát cũng có thể khiến Pmax của cả tháng bị đẩy lên cao, kéo theo chi phí điện gia tăng dù sản lượng tiêu thụ gần như không thay đổi. Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần theo dõi biểu đồ phụ tải theo thời gian thực thay vì chỉ quan tâm đến tổng sản lượng điện tiêu thụ cuối tháng. 

3. Thiết bị vận hành chưa tối ưu và phụ tải không cần thiết

Không phải mọi công suất mà nhà máy tiêu thụ đều phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất. Trong nhiều trường hợp, Pmax tăng cao xuất phát từ chính những phụ tải đang vận hành chưa hợp lý. 

Ví dụ, hệ thống chiller hoạt động ở chế độ non tải, máy nén khí duy trì áp suất cao hơn nhu cầu thực tế, hệ thống HVAC vận hành toàn bộ khu vực dù chỉ sử dụng một phần hoặc các thiết bị chiếu sáng, quạt thông gió vẫn hoạt động ngoài thời gian cần thiết. Những phụ tải này làm tăng mức tiêu thụ điện nền và khiến công suất đỉnh bị đẩy lên cao hơn so với nhu cầu thực tế. 

Theo đánh giá của NSN, đây là nhóm nguyên nhân doanh nghiệp có thể cải thiện nhanh nhất mà không nhất thiết phải đầu tư thêm thiết bị mới. Chỉ cần rà soát lại quy trình vận hành và tối ưu cách sử dụng điện, doanh nghiệp đã có thể giảm đáng kể Pmax và chi phí điện phát sinh. 

Pmax có thể kiểm soát nếu doanh nghiệp có đủ dữ liệu 

Điểm chung của cả ba nhóm nguyên nhân trên là đều có thể được phát hiện nếu doanh nghiệp theo dõi đầy đủ dữ liệu vận hành của hệ thống điện. 

Thay vì chỉ nhìn vào hóa đơn điện cuối tháng, doanh nghiệp cần biết chính xác công suất đỉnh Pmax xuất hiện vào thời điểm nào, thiết bị nào đang hoạt động và yếu tố nào khiến công suất tăng đột biến. Khi dữ liệu được phân tích đúng cách, doanh nghiệp sẽ dễ dàng xác định được khu vực cần ưu tiên tối ưu, đồng thời tránh các khoản đầu tư không cần thiết. Nói cách khác, Pmax không phải là một chỉ số "khó kiểm soát", mà là một chỉ số cần được đo lường và quản trị giống như bất kỳ chỉ số vận hành quan trọng nào khác trong nhà máy. 

Kết luận 

Trong bối cảnh cơ chế giá điện hai thành phần sắp được triển khai, việc hiểu rõ các yếu tố làm gia tăng công suất đỉnh Pmax sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát chi phí điện. Từ chất lượng điện, cách khởi động thiết bị đến phương thức vận hành hằng ngày, mỗi yếu tố đều có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể trên hóa đơn điện của nhà máy. 

Trong bài viết tiếp theo, NSN sẽ chia sẻ 3 giải pháp ngắn hạn mà doanh nghiệp có thể triển khai ngay để kiểm soát Pmax, giảm chi phí điện mà không ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất.