Công suất đỉnh (Pmax) sẽ trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí điện của nhà máy khi cơ chế giá điện hai thành phần được áp dụng. Doanh nghiệp cần hiểu gì để chủ động tối ưu hóa chi phí? 

Pmax đang trở thành chỉ số mà mọi nhà máy cần quan tâm 

Khi nhắc đến chi phí điện, phần lớn doanh nghiệp sản xuất thường tập trung vào một câu hỏi quen thuộc: tháng này nhà máy đã tiêu thụ bao nhiêu kWh điện? Điều này hoàn toàn hợp lý bởi trong nhiều năm qua, hóa đơn điện chủ yếu được tính dựa trên sản lượng điện năng tiêu thụ. 

Tuy nhiên, khi cơ chế giá điện hai thành phần được triển khai theo lộ trình 4 giai đoạn của Luật Điện lực, một chỉ số khác sẽ bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận hành của doanh nghiệp, đó là công suất đỉnh (Pmax). Nói cách khác, bài toán điện năng trong tương lai sẽ không chỉ xoay quanh việc doanh nghiệp dùng bao nhiêu điện, mà là sử dụng điện như thế nào trong từng thời điểm. 

Đây cũng là lý do ngày càng nhiều nhà máy bắt đầu quan tâm đến việc theo dõi phụ tải, phân tích dữ liệu vận hành và tìm hiểu các giải pháp kiểm soát Pmax trước khi cơ chế mới chính thức được áp dụng rộng rãi. 

Pmax là gì và vì sao lại ảnh hưởng đến tiền điện? 

Hiểu một cách đơn giản, Pmax là mức công suất cao nhất mà nhà máy sử dụng trong một khoảng thời gian xác định. Theo cơ chế dự kiến áp dụng, công suất đỉnh sẽ được ghi nhận dựa trên mức công suất lớn nhất trong chu kỳ đo 30 phút. 

Điều đáng chú ý là Pmax không phản ánh doanh nghiệp đã sử dụng bao nhiêu điện trong cả tháng, mà phản ánh mức công suất lớn nhất mà hệ thống hạ tầng điện quốc gia phải sẵn sàng đáp ứng cho doanh nghiệp tại một thời điểm bất kỳ. 

Ví dụ, một nhà máy có thể vận hành ở mức phụ tải bình thường trong hầu hết thời gian của tháng. Tuy nhiên, nếu tại một thời điểm nào đó nhiều thiết bị công suất lớn cùng khởi động hoặc vận hành đồng thời, hệ thống sẽ ghi nhận một đỉnh công suất rất cao. Chính đỉnh công suất này có thể trở thành cơ sở để tính chi phí công suất trong cơ chế giá điện hai thành phần. Nói cách khác, chỉ một thời điểm vận hành thiếu kiểm soát cũng có thể tạo ra tác động tài chính kéo dài cho cả kỳ thanh toán. 

Vì sao ngành điện cần tính thêm chi phí công suất? 

Nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi: nếu đã trả tiền điện năng tiêu thụ thì tại sao lại phải trả thêm chi phí công suất? 

Thực tế, để đáp ứng nhu cầu sử dụng điện của khách hàng, ngành điện không chỉ đầu tư cho việc sản xuất điện năng mà còn phải đầu tư hệ thống truyền tải, máy biến áp, trạm điện và các hạ tầng liên quan để sẵn sàng cung cấp công suất theo nhu cầu cực đại của phụ tải. Điều này có nghĩa rằng, ngay cả khi doanh nghiệp chỉ sử dụng mức công suất rất cao trong một khoảng thời gian ngắn, hệ thống điện vẫn phải được thiết kế để đáp ứng nhu cầu đó bất cứ lúc nào. 

Vì vậy, cơ chế giá điện hai thành phần được xây dựng nhằm phản ánh đầy đủ hơn chi phí thực tế của hệ thống điện, đồng thời khuyến khích khách hàng sử dụng điện hiệu quả và hạn chế các đỉnh phụ tải không cần thiết. 

Hai nhóm doanh nghiệp sẽ chịu tác động rất khác nhau 

Từ góc độ thực tiễn triển khai tại các nhà máy công nghiệp, NSN nhận thấy không phải doanh nghiệp nào cũng chịu tác động giống nhau khi cơ chế mới được áp dụng. 

Nhóm thứ nhất là các nhà máy vận hành ổn định, sản xuất liên tục 2 hoặc 3 ca, phụ tải tương đối đồng đều và ít xuất hiện các đỉnh công suất bất thường. Đây thường là nhóm có lợi thế vì công suất đỉnh không quá cao so với mức tiêu thụ điện trung bình. Trong nhiều trường hợp, phần chi phí điện năng được điều chỉnh giảm 25 - 33% so với hiện tại có thể bù đắp đáng kể cho phần chi phí công suất phát sinh. 

Ngược lại, nhóm thứ hai là các doanh nghiệp có phụ tải biến động mạnh theo từng thời điểm. Việc khởi động đồng thời nhiều thiết bị lớn, vận hành tập trung vào một số khung giờ nhất định hoặc thiếu công cụ kiểm soát phụ tải có thể khiến Pmax tăng đột biến. Khi đó, dù sản lượng điện tiêu thụ không thay đổi nhiều, chi phí điện vẫn có thể gia tăng đáng kể. 

Sự khác biệt này cho thấy yếu tố quyết định không còn nằm ở quy mô nhà máy hay sản lượng sản xuất, mà nằm ở khả năng quản lý và kiểm soát công suất đỉnh. 

Pmax sẽ trở thành chỉ số quan trọng trong kiểm soát chi phí điện 

Trước đây, mục tiêu chính của nhiều doanh nghiệp là giảm lượng điện năng tiêu thụ. Nhưng trong bối cảnh mới, bài toán năng lượng sẽ có thêm một mục tiêu quan trọng khác: kiểm soát công suất đỉnh. Điều này đòi hỏi các bộ phận kỹ thuật, bảo trì và vận hành phải hiểu rõ phụ tải của nhà máy, biết chính xác thời điểm xuất hiện Pmax và nguyên nhân gây ra các đỉnh công suất. Chỉ khi đo lường và theo dõi được dữ liệu, doanh nghiệp mới có thể đưa ra các quyết định tối ưu một cách chính xác thay vì dựa trên cảm tính. 

Kết luận: 

Giá điện hai thành phần không đơn thuần là thay đổi cách tính tiền điện. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy "tiêu thụ điện" sang tư duy "quản trị năng lượng". Trong bối cảnh đó, Pmax sẽ trở thành yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận hành và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhà máy nào kiểm soát tốt công suất đỉnh sẽ có cơ hội tối ưu chi phí và chủ động hơn trước những thay đổi của thị trường năng lượng. 

Trong bài viết tiếp theo, NSN sẽ phân tích những nguyên nhân phổ biến nhất khiến Pmax tăng cao và âm thầm làm gia tăng chi phí điện của nhà máy, dù sản lượng điện tiêu thụ gần như không thay đổi.